Mùa hè Nhật Bản không chỉ có tiếng ve kêu râm ran hay những lễ hội pháo hoa rực rỡ, mà còn gắn liền với một thú vui ẩm thực tao nhã mang tên Nagashi Somen (Mì trôi ống tre). Hãy tưởng tượng giữa cái nóng oi ả, bạn ngồi bên dòng suối mát lạnh, khéo léo gắp những sợi mì trắng muốt trượt dài trên ống tre cùng dòng nước trong vắt. Đó không chỉ là ăn uống, đó là một nghệ thuật thưởng thức sự mát lành của thiên nhiên.
Nếu bạn đang tò mò về món ăn độc đáo này hay có ý định trải nghiệm nó, bài viết này sẽ đưa bạn đi từ lịch sử, cách thưởng thức đúng điệu cho đến những địa điểm “huyền thoại” để thử Nagashi Somen.
1. Nagashi Somen là gì? Hơn cả một món mì lạnh
Somen là loại mì làm từ bột mì, sợi rất mảnh (đường kính nhỏ hơn 1.3mm), thường được ăn lạnh vào mùa hè. Tuy nhiên, Nagashi Somen (流しそうめん) nâng tầm món ăn này lên một trải nghiệm văn hóa.
Trong tiếng Nhật, “Nagashi” có nghĩa là dòng chảy. Thay vì để mì trong bát như thông thường, người Nhật thiết kế một hệ thống máng trượt bằng những thân tre bổ đôi dài hun hút. Dòng nước lạnh tinh khiết sẽ được dẫn chảy liên tục từ trên cao xuống. Người phục vụ sẽ thả từng vắt mì Somen vào dòng nước, và thực khách đứng hai bên máng phải dùng đũa tre nhanh tay “vớt” mì khi nó trượt qua.
Cảm giác gắp được vắt mì đang trôi tuột đi mang lại sự phấn khích nhẹ nhàng, kết hợp với hơi nước mát lạnh bốc lên từ ống tre khiến cái nóng mùa hè dường như tan biến ngay lập tức.
2. Nguồn gốc của thú vui “gắp mì trên dòng nước”
Nagashi Somen được cho là bắt nguồn từ vùng Takachiho, tỉnh Miyazaki vào khoảng năm 1955. Ban đầu, đây là cách những người nông dân nghỉ ngơi sau giờ làm đồng vất vả. Họ tận dụng tre trúc sẵn có và nguồn nước suối tự nhiên để làm mát mì.
Sự kết hợp giữa sự mộc mạc của tre, sự tinh khiết của nước và sự thanh tao của mì Somen đã nhanh chóng biến hình thức này thành một nét văn hóa đặc trưng trên khắp nước Nhật mỗi khi hè về. Ngày nay, nó không chỉ là món ăn bình dân mà còn xuất hiện tại những nhà hàng sang trọng ven suối ở Kyoto.
3. Quy trình thưởng thức Nagashi Somen chuẩn “dân bản địa”
Để trải nghiệm trọn vẹn món ăn này, bạn không chỉ cần nhanh tay nhanh mắt mà còn cần hiểu về cách ăn đúng điệu.
Dụng cụ và Nguyên liệu cần biết
- Tsuyu (Nước chấm): Đây là linh hồn của món ăn. Tsuyu thường làm từ nước tương (shoyu), rượu mirin, đường và dashi (nước dùng cá ngừ bào). Nước chấm phải lạnh để giữ nhiệt độ cho mì.
- Yakumi (Gia vị đi kèm): Để kích thích vị giác, người Nhật thêm hành lá thái nhỏ, gừng xay, và đôi khi là myoga (gừng Nhật) hoặc wasabi vào bát nước chấm.
- Đũa: Phải là đũa tre để có độ bám tốt khi gắp sợi mì trơn tuột.
Các bước thưởng thức
- Chuẩn bị: Bạn sẽ được phát một bát nước chấm Tsuyu riêng. Hãy trộn các loại gia vị Yakumi vào bát theo khẩu vị.
- Chọn vị trí: Chọn một chỗ đứng hoặc ngồi bên cạnh máng tre. Vị trí đầu nguồn nước thường được ưu ái hơn vì nước trong nhất và dễ gắp mì nhất (gọi là kamiza), nhưng vị trí cuối nguồn (shimoza) lại dành cho những người thích thử thách phản xạ.
- Hành động: Khi người phục vụ hô “Ikimasu yo!” (Mì tới đây!), hãy tập trung. Đặt đũa chờ sẵn ở dòng chảy, khi mì trôi đến, nhẹ nhàng vớt lên và nhúng ngay vào bát nước chấm của mình.
- Kết thúc: Thông thường, khi người phục vụ thả xuống những sợi mì màu hồng (mì tía tô) hoặc màu xanh (mì trà xanh), đó là dấu hiệu báo hiệu lượt ăn sắp kết thúc.
4. Vấn đề vệ sinh: Mì trôi ống tre có sạch không?
Đây là câu hỏi mà rất nhiều du khách thắc mắc. Liệu ăn mì trôi từ người này sang người khác có mất vệ sinh? Thực tế, người Nhật cực kỳ kỹ tính về vấn đề này:
- Nước chảy một chiều: Nước dùng trong ống tre là nước suối tự nhiên hoặc nước đã qua lọc kỹ, và quan trọng nhất: nước chỉ chảy một lần và bỏ đi, không tái sử dụng quay vòng lên đầu nguồn.
- Mì không gắp được sẽ đi về đâu? Những vắt mì trôi tuột xuống cuối máng mà không ai gắp được sẽ được hứng lại ở một chiếc xô và loại bỏ hoàn toàn, không phục vụ lại cho khách.
- Quy tắc dùng đũa: Thực khách được khuyến cáo dùng đầu đũa riêng để gắp mì và đầu đũa khác để ăn (hoặc chỉ nhúng mì vào bát riêng của mình rồi mới đưa lên miệng), đảm bảo không nhúng đũa đang ăn vào dòng nước chung.
Do đó, bạn hoàn toàn có thể yên tâm về mức độ an toàn thực phẩm khi thưởng thức tại các nhà hàng uy tín.
5. Những “Thánh địa” Nagashi Somen nổi tiếng nhất Nhật Bản
Nếu bạn muốn trải nghiệm chuẩn vị nhất, hãy lưu lại hai địa điểm sau:
a. Kibune (Kyoto) – Trải nghiệm cao cấp và lãng mạn
Nằm ở phía bắc Kyoto, nhà hàng Hirobun tại Kibune là nơi nổi tiếng nhất. Tại đây, máng tre được đặt ngay trên mặt dòng sông Kibune. Bạn ngồi xếp bằng trên sàn gỗ (kawadoko), nghe tiếng thác chảy ngay dưới chân, xung quanh là rừng cây rợp bóng. Nhiệt độ ở đây thường thấp hơn trung tâm Kyoto khoảng 5-10 độ C, tạo nên một thiên đường tránh nóng tuyệt đối.
Lưu ý: Thời gian chờ đợi ở đây có thể lên đến 2-3 tiếng vào mùa cao điểm vì không nhận đặt chỗ trước.
b. Tosenkyo (Kagoshima) – Mì xoay vòng (Somen Nagashi)
Ở vùng Kagoshima, do địa hình ít độ dốc, người dân sáng tạo ra máy xoay dòng nước trong bàn ăn tròn (gọi là Somen Nagashi thay vì Nagashi Somen). Nước suối trong vắt từ hẻm núi Tosenkyo xoay tròn trong bồn kính ngay trước mặt bạn. Đây là địa điểm được Bộ Môi trường Nhật Bản công nhận là một trong 100 vùng nước sạch nhất thời Heisei.
6. Mang Nagashi Somen về nhà: Có khả thi không?
Bạn không nhất thiết phải đến Nhật mới ăn được món này. Xu hướng “Nagashi Somen tại gia” đang rất hot.
- Máy trôi mì: Hiện nay trên thị trường có bán các loại máy trôi mì gia đình chạy bằng pin. Nước sẽ xoay tròn trong khay nhựa, mô phỏng lại kiểu ăn ở Kagoshima. Đây là lựa chọn tuyệt vời cho các bữa tiệc gia đình có trẻ nhỏ.
- Tự chế ống tre: Nếu bạn có sân vườn rộng và khéo tay, việc mua vài thân tre, chẻ đôi, đục thông các mắt tre và kết nối với vòi nước sạch là hoàn toàn có thể. Đây sẽ là hoạt động team-building cực kỳ thú vị cho nhóm bạn bè.
7. Kết luận: Một trải nghiệm đánh thức mọi giác quan
Nagashi Somen không phải là món ăn để no bụng theo kiểu “xôi thịt”. Đó là món ăn của sự tinh tế (Miyabi). Vị nhạt thanh của mì, vị đậm đà của nước chấm, cái lạnh của nước suối và âm thanh róc rách của ống tre hòa quyện lại tạo nên một bản giao hưởng mùa hè.
Nếu có dịp đến Nhật Bản từ tháng 6 đến tháng 9, đừng bỏ lỡ cơ hội thử thách đôi tay và vị giác của mình với những sợi mì trôi này. Còn nếu chưa thể đi xa? Hãy thử sắm một chiếc máy trôi mì nhỏ xinh để mang không khí lễ hội Nhật Bản về ngay bàn ăn nhà mình nhé!